İŞVEREN-ALT İŞVEREN-YÜKLENİCİ İLİŞKİSİ

Burak Tuna

Yazarın şu ana kadar yazılmış 1 makalesi bulunuyor.
  • 16 Temmuz 2018
  • 182 kez görüntülendi.

İş sağlığı ve güvenliği çalışmalarında en çok karıştırılan hususlardan biri de alt işverenlik (taşeron) ve yüklenici (müteahhit) kavramlarıdır. İşin yürütümü sırasında asıl işverenle alt işveren veya yüklenici ilişkisi nasıl olmalıdır, bu makalede bu konu üzerinde durmak istiyorum.

 

4857 İş Kanuna göre; bir işverenden, işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerinde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan ve bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran diğer işveren ile iş aldığı işveren arasında kurulan ilişkiye asıl işveren-alt işveren ilişkisi denir. Bu ilişkide asıl işveren, alt işverenin işçilerine karşı o işyeri ile ilgili olarak bu Kanundan, iş sözleşmesinden veya alt işverenin taraf olduğu toplu iş sözleşmesinden doğan yükümlülüklerinden alt işveren ile birlikte sorumludur.

 

Alt İşveren Yönetmeliğine göre;

 

Alt işveren: Bir işverenden, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işlerde veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işlerde iş alan, bu iş için görevlendirdiği işçilerini sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştıran gerçek veya tüzel kişiyi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları,

Asıl işveren: İşyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı işleri veya asıl işin bir bölümünde işletmenin ve işin gereği ile teknolojik nedenlerle uzmanlık gerektiren işleri diğer işverene veren, asıl işte kendisi de işçi çalıştıran gerçek veya tüzel kişiyi yahut tüzel kişiliği olmayan kurum ve kuruluşları ifade eder.

Tanımlardan anlaşılacağı üzere bir özel veya tüzel kişilikle işveren-alt işveren kurulması için alt işverene verilecek iş;

  1. Asıl işverenin işyerinde yürüttüğü mal veya hizmet üretimine ilişkin yardımcı iş veya,
  2. Alt işverene verilen iş, işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin bir iş olmalı, asıl işe bağımlı ve asıl iş sürdüğü müddetçe devam eden bir iş olmalıdır.
  3. Alt işveren alacağı işte çalıştıracağı işçileri sadece bu işyerinde aldığı işte çalıştırmalıdır.
  4. Asıl işveren asıl işte kendisi de işçi çalıştırmalıdır.
  5. Alt işveren, daha önce o işyerinde çalıştırılan bir kimse olmamalıdır. Ancak daha önce o işyerinde çalıştırılan işçinin bilahare tüzel kişi şirketin ya da adi ortaklığın hissedarı olması, alt işveren ilişkisi kurmasına engel teşkil etmez.

Asıl işveren, yardımcı işleri alt işverene verebilmektedir. O zaman yardım işlerin neler olabileceğini anlamak için asıl iş ve yardımcı iş kavramlarını bilmek gerekir.

Asıl iş: Mal veya hizmet üretiminin esasını oluşturan işi,

Yardımcı iş: İşyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin olmakla beraber doğrudan üretim organizasyonu içerisinde yer almayan, üretimin zorunlu bir unsuru olmayan ancak asıl iş devam ettikçe devam eden ve asıl işe bağımlı olan işi ifade eder.

Örneğin; bir tekstil fabrikasında asıl tekstil ürünün imal edildiği atölye kısmına yapılan çalışmalardır. Bu çalışma devam ettiği sürece üretimle alakalı olmayan ama işyerinde olması gereken işyerinin güvenliği için alınacak güvenlik hizmeti, çalışanların yemeklerinin yapılması için yemekhane de hazırlanan yemek hazırlama işi veya işyerinin temizlenmesi işi yardımcı işlerdir. Burada dikkat edilmesi gereken husus alt işveren bu işleri idame ettirirken çalıştırdığı işçiler sadece bu işyerindeki yardımcı işte tam zamanlı çalışmalıdır.

Alt işveren, asıl işverenin işyerinde çalıştırdığı sigortalıları, işverenle aralarında yaptıkları sözleşmenin ibrazı kaydıyla, Kurumdan alacağı özel bir numara ile asıl işverenin kayıtlı olduğu dosyadan bildirir.

Alt işveren asıl işverenin işyeri sicil numarası üzerinden SGK’ya işyeri bildirimi yapar. Asıl işverenin 26 rakamlı işyeri numarasının son üç rakamı alt işveren numarası olarak atanır.

Bir işyerinde her ne suretle olursa olsun asıl işveren-alt işveren ilişkisinin kurulması yeni bir işyeri kurulması olarak değerlendirilir.

Alt işverenler işyeri bildirimi yaparken ÇSGB Bölge Müdürlüğüne;

  1. a) Tüzel kişiler için Ticaret Sicil Gazetesi sureti,
  2. b) İmza sirküleri,
  3. c) Alt işverenlik sözleşmesi ve eklerini vermelidir.

Eğer; işveren-alt işveren ilişkisi işletmenin ve işin gereği ve teknolojik sebeplerle uzmanlık gerektiren asıl işin bir bölümüyle ilgili kurulmuşsa; alt işveren, üstlendiği işi bölerek bir başka işverene veremez.

Diğer önemli konulardan biri de süreksiz işlerde, alt işveren ilişkisi kurulmasına gerek yoktur. 4857 İş Kanunun 10. maddesine göre; nitelikleri bakımından en çok otuz iş günü süren işlere süreksiz iş denir. Zaten; otuz günden az sürecek iş; işyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin bir iş olamaz, asıl işe bağımlı ve asıl iş sürdüğü müddetçe devam eden bir iş hiç olamaz. Bununla birlikte; işyerinde mal veya hizmet üretiminin yardımcı işlerinden biri de olamaz, çünkü mal ve hizmet üretimi yapıldığı sürece yani asıl iş devam ettiği sürece yardımcı işte devam edecektir.

Süreksiz işlerde İş Kanunun 3. maddesi uygulanmaz. İş Kanunun 3. Maddesinde işyerini bildirme yükümlülükleri açıklanmıştır. Dolayısıyla; süreksiz işlerde işyerini Bakanlık Bölge Müdürlüğüne bildirme yükümlülüğü yoktur, yani asıl işverenin altında alt işveren dosyası açtırılmaz.

Buraya kadar olan bölümde işveren-alt işveren ilişkisinin nasıl olacağını anlattım. Bundan sonraki bölümde işveren-alt işveren ilişkisinin kurulamayacağı durumlarda hangi yol izlenmelidir onu inceleyelim.

İşverenin başka bir işverene vereceği iş süreksiz iş ise, yardımcı iş değilse veya asıl iş devam ettiği sürece devam etmeyen bir iş ise nasıl bir ilişki kurulmalıdır.

Bu gibi durumlarda; işverenle yüklenici arasında 6098 sayılı Borçlar Kanunun 470. maddesinde açıklanan Eser Sözleşmesi yapılmalıdır. Bu sözleşme de alt işveren tabiri yerini yüklenici tabirine bırakmaktadır. Yüklenici tabiriyle en çok yapı iş kolunda karşılaşırız.

Örneğin; boya imalatı yapan bir kimya fabrikası fabrika geneline yeni iklimlendirme sistemi kurduracaktır. İş tamamını 65 günde tamamlanacaktır. Bu iş asıl iş ve yardım iş tanımına uymamaktadır. Çünkü; mal veya hizmet üretiminin esasını yani prosesi içeren bir iş değildir veya yardımcı iş tanımında geçen asıl iş devam ettikçe devam eden ve asıl işe bağımlı olan işte değildir. O zaman işveren ile iklimlendirme sistemini kuracak yüklenici arasında yapılacak olan eser sözleşmesi yapılması yeterli olacaktır. İşveren-alt işveren ilişkisi kurulamaz yani asıl işverenin altında bir SGK dosyası açtırmamalıdır.

İşveren-Alt işveren ilişkisinin usulsüz veya yanlış kurulması hususuna muvazaa denir. Muvazaa;

1) İşyerinde yürütülen mal veya hizmet üretimine ilişkin asıl işin bir bölümünde uzmanlık gerektirmeyen işlerin alt işverene verilmesini,

2) Daha önce o işyerinde çalıştırılan kimse ile kurulan alt işverenlik ilişkisini,

3) Asıl işveren işçilerinin alt işveren tarafından işe alınarak hakları kısıtlanmak suretiyle çalıştırılmaya devam ettirilmesini,

4) Kamusal yükümlülüklerden kaçınmak veya işçilerin iş sözleşmesi, toplu iş sözleşmesi yahut çalışma mevzuatından kaynaklanan haklarını kısıtlamak ya da ortadan kaldırmak gibi tarafların gerçek iradelerini gizlemeye yönelik işlemleri, ihtiva eden sözleşmeyi ifade eder.

SGK ilgili Bölge Müdürlüğü alt işveren dosyası açılması için alt işverenin başvurduğu sırada verdiği belgelerde Kanuna aykırılık veya muvazaa kanaatini oluşturan delillerin bulunması hâlinde, söz konusu belgeler gerekçesi ile birlikte incelenmek üzere bölge müdürlüğünce iş teftiş grup başkanlığına intikal ettirilir. İş müfettişleri de kurulan ilişkinin muvazaalı olup olmadığını inceler.

Bu makalede işveren-alt işveren ve yüklenici ilişkisini anlatmaya çalıştım. Konu biraz karmaşık olduğu için Yargıtay’da birçok işveren-alt işveren ilişkisi hususuna ilişkin çok sayıda emsal dava bulunmaktadır. İşveren-Alt işveren ilişkisi kurulurken ilgili şartlar iyi incelenmelidir.


YAZARIN SON YAZILARI
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ