Ergonomi Nedir?

Abdullah ALAS

Yazarın şu ana kadar yazılmış 269 makalesi bulunuyor.
  • 11 Haziran 2018
  • 588 kez görüntülendi.

İnsanla iş esnasında ya da yaşam alanlarında kullanılan donanım ya da ortam arasındaki ilişkilerin bilimsel olarak incelenmesi ergonomi bilim dalı yardımıyla olur. Ergonomi nedir, bu bilim dalı aynı zamanda işbilim ya da insan mühendisliği olarak ta bilinir. Makine, insan ve işin bir arada en iyi şekilde uyum sağlaması için insanın biyolojik, anatomik ve fizyolojik özelliklerini inceleyen ergonomi eşyaların ya da aletlerin buna uygun tasarlanmasını sağlar.

İnsanın işinde daha verimli ve sağlıklı olması için bazı bazı koşulların sağlanması gerekir. Bu koşullar ise;

  • İşyerinde çalışanın sağlık ve güvenlik koşullarında çalışması
  • İşin insanın bedensel ölçülerine, kişisel özelliklerine, beden gücüne uygun tasarlanması
  • Bütün alet, eşya, makine ve donanımın insanın yeteneklerine uygun tasarlanması
  • İş ortamının psiko sosyal açıdan olumlu olması, çalışma yaşamının insan yaşamına uyumlu olması sağlanmalıdır.

Bu koşulların sağlanması için ergonomi insanın biyolojik ve fiziksel özelliklerini, beslenme ve beslenmenin çalışmayla olan ilişkisini, enerji ihtiyacını, enerji ile çalışma arasındaki ilişkiyi, insan ve makine sistemlerini, çalışma koşullarını, yorulmayı inceler. Ayrıca ışık ve renk analizi, gürültü araştırması yaparak, çalışma ve dinlenme sürelerini belirlemede etkili olur.

Ergonomi başka bir tanımla işyeri koşullarını ve iş taleplerini çalışan kişilerin kapasitelerine uygun hale getirir. Çalışan ile işyeri arasındaki uyumun arttırılması için ergonomi prensiplerinden yararlanılır. Yani ergonomi insan, iş süreçleri, ekipman ve iş çevresiyle olan ilişkileri düzenlemektedir. İnsanın güvenliğini, alına performansı en iyi duruma getirebilmek için prensipleri, teorileri, veri ve yöntemleri uygulayan bir bilim dalıdır.

Ülkemizdeki ergonomi çalışmaları ilk olarak Orta Doğu Teknik Üniversitesi Endüstri Mühendisliği ders programına 1971 yılında alınarak benimsenmiştir. 1987 yılından başlayarak ta üniversitelerin katkısıyla her 2 yılda bir Ergonomi kongreleri düzenlenmeye başlamıştır. Bu alanda yapılan ilk araştırmalar ise ekonomik şekilde verimliliğin arttırılması için yapılmıştır. İlk araştırmalarda insan makine olarak görülmüş, daha sonradan bunun hatalı olduğu, sahip olduğu gücün üzerinde çalışan insanın yorgunluk nedeniyle kazalara maruz kalacağı görülmüştür. Ergonomi alanında yapılan günümüzdeki çalışmalarda ise çalışma ortamı, insanın maruz kalabileceği kaza ve tehlikeler, ayrıca insanı mutlu edebilecek ortamlar üzerine yoğunlaşmıştır.

 

İşyerinde yapılan ergonomi çalışmalarının amacı nedir?

İşyerinde rekabeti koruyabilmek için üretim oranı ile teknolojik yeniliklerin artması gerekir. Günümüzde buna bağlı olarak çalışma koşulları aşağıdaki gibi şekillenmiştir;

  • Sık tekrarlanan ağır yük taşıma, kaldırma, çekme gibi işler başka bir ekipman kullanılmadan yapılmaktadır
  • Çalışanların işyerinde uzun süre aynı görevi tekrarlaması söz konusudur
  • Günde 8 saatten fazla günler bulunmaktadır
  • İş yaşamında hızlı çalışma isteyen işler yapılmaktadır.

Bu durumlara eşlik eden hatalı makine, alet, işyeri tasarımı gibi etkenlerde olursa, işyerinde çalışanların yaralanması gibi istenmeyen sorunlar yaşanabilir. İşyerindeki ekipmanların ve işlerin ergonomiye uygun şekilde olmaması halinde olumsuzlukların yaşanması kaçınılmazdır.

 

İşyerinde ergonomi prensipleri dahilinde sağlanabilecek iyileşmeler ise;

  • İşgücü kayıplarının önlenmesi
  • İş sağlığı ve güvenliğinin sağlanması
  • İş kazalarının ve mesleki risk faktörlerinin önlenmesi
  • Yorgunluk ve iş yüzünden kaynaklanan stresin azaltılması, insanın motivasyonun arttırılması
  • İşçilerin daha verimli çalışmasını sağlayarak üretimin arttırılması
  • Verimlilik ve iş kalitesinin yükseltilmesi
  • Fiziksel gücün altında güç isteyen süreçlerle üretim kalitesinin daha az hatayla arttırılması
  • Çalışanlara ödenen işgücü değişimi ve sağlık masraflarının azaltılması ergonomi koşullarının oluşturulması, iyileştirilmesi sayesinde sağlanabilir.

 

İşyerinde görülebilecek ergonomik rahatsızlıklar nelerdir?

İşyerinde en fazla görülen ergonomik rahatsızlıklar kas ve iskelet sistemini etkileyen rahatsızlıklardır. Bunlarda genellikle şiddetli travmalardan ziyade tendonlar, kaslar, eklem ve bağlar, kıkırdak doku, sinir sistemi ve yumuşak dokularda tekrarlayan incinmeler nedeniyle ağır bir süreçte ortaya çıkar.

Kas ve iskelet sistemi rahatsızlıkları endüstri işçilerinde, ofis çalışanlarında, ev işi yapanlarda, hobi ile uğraşanlarda yani herkeste etkili olabilir. Çalışanlarda genellikle bu rahatsızlıklar insanın fiziksel yetenekleriyle işin fiziksel gereksinimleri uyuşmadığı zaman görülebilir. Çalışanları en fazla etkileyen kas ve iskelet sistemi rahatsızlıkları arasında ise;

  • Travma hastalıkları
  • Tekrarlanan işlerden kaynaklanan rahatsızlıklar
  • Aşırı zorlanma nedeniyle oluşan zedelenmeler
  • Aşırı kullanım nedeniyle oluşan sendromlar bulunur.

 

İşyerindeki ergonomik risk faktörleri nelerdir?

Ergonomik risk faktörleri kas ve iskelet sistemi rahatsızlıklarıyla ilgili olan, bu süreci hızlandıran faktörlerdir. Bunlar doğrudan ya da dolaylı olarak rahatsızlıkları ortaya çıkmasına neden olur. Ergonomik risk faktörlerini psikolojik, fiziksel ve çevresel faktörler olarak 3 grup halinde değerlendirebiliriz. Bunların her biri çalışanların maruz kalabileceği kas ve iskelet rahatsızlıkları riskini artırabilir.

Ergonomik Risk Faktörleri

Psikolojik faktörler: Bu faktörler arasında çalışanlara zihinsel yüklenme sağlık ve iş memnuniyeti açısından olumsuz etkiler yapar. Bunun devamlılığı halinde kaslara da aşırı yüklenme olabilir. İş sırasında çalışanlara aşırı psikolojik baskı yapılması zihinsel yüklenmeye neden olur. Bunun etkisi zamanla fiziksel sorunlara da yol açar.

Bunun yanında psiko sosyal etkilerde ergonomik risk faktörleri içindedir. Bu etkiler çalışma şekli, işyeri kuralları, organizasyon yapısından kaynaklanır. Bunun yanında yönetici baskısı, iş tanımının ve kariyer fırsatlarının belirsizliği de çalışanların maruz kalabileceği psiko sosyal etkiler arasındadır.

İşyerindeki çalışanlar ve yöneticiler arasındaki iletişimde motivasyon kaynağı olabileceği gibi bir baskı unsuru da olabilir. Yöneticiler ve çalışanlar arasındaki sağlıklı iletişim motivasyonun ve verimliliğin artmasına yardımcı olurken, yöneticilerin devamlı olarak çalışma alanında yer alması çalışanların üzerindeki baskıyı arttıran bir etki yapar.

Bunların dışında psikolojik faktörler arasında düzensiz iş çizelgeleri, iş yükü ve fazla mesai gibi etkenlerde bulunmaktadır. Bunlar çalışanların performansını olumsuz etkileyecektir. Dolayısıyla kas ve iskelet rahatsızlıklarının oluşma riskini arttırır.ergonomik faktörler

Çevresel faktörler: Ergonomik risk faktörleri arasında sayılabilecek çevresel faktörler içinde aşırı gürültü, nem, sıcaklık ve hava akımı, aydınlatma, titreşim ve işyerinde kullanılan kimyasallar sayılabilir. Bunlar kas ve iskelet sistemini olumsuz etkileyebilecek etkiler yapabilir.

Fiziksel faktörler: İşyerinde bazı hareketlerin sıkça tekrarlanması önemli etkenlerden biridir. Çalışanın aralıksız olarak 2-3 saatten fazla aynı el hareketini yapması buna örnek verilebilir. Devamlı yapılan işlerde kasların dinlenmesini sağlamak için molalar verilmelidir. Bunun gibi uygunsuz duruşlarda kas ve iskelet sistemi rahatsızlıkları için olumsuz etki yapar. Yani 2 saati geçen sürede diz çökerek çalışma, beli eğerek çalışma, ayakların desteksiz olduğu oturma gibi eylemler uygunsuz duruştur.

Fiziksel faktörler arasında aynı pozisyonda hareket etmeden durma, oturma gibi statik duruş şekilleri de kaslarda olumsuz etkiler yapar. Çalışanların kan dolaşımı etkilenir, kaslarda zedelenme ve yorgunluk ortaya çıkar. Eğer işyerinde ergonomik koşullar iyileştirilirse, statik duruş nedeniyle oluşabilecek rahatsızlıklarda önlenebilir ya da etkileri azaltılabilir.

İşyerinde çalışanların kaslarına aşırı güç uygulanması da kas ve iskelet rahatsızlıkları bakımından risk faktörüdür. Ağır yük kaldırma, klavye ve mouse kullanımındaki hatalar aşırı güç kullanımına örnek verilebilir. Eklem ve kaslara aşırı yük bindirecek eylemler zedelenmelere neden olabilir.

İşyerinde ergonomik koşullar uygun olmadığında yumuşak doku sıkışmasına neden olacak sorunlar yaşanabilir. Kullanılan aletlerin, makinelerin köşelerine yumuşak doku sıkışırsa bu sinir iletimini ve kan akışını olumsuz etkiler. Ayrıca tendonlara da zarar verebilir. İşyerinde sıkışmalara maruz kalmamak için ergonomik koşullar gözden geçirilerek iyileştirilmelidir.


YAZARIN SON YAZILARI
Risk Değerlendirme Nedir - 29 Temmuz 2018
Antropometri - 19 Temmuz 2018
OSGB Nedir - 1 Temmuz 2018
İşyerinde Aydınlatma - 1 Temmuz 2018
Exproof Ekipman Nedir - 29 Haziran 2018
ZİYARETÇİ YORUMLARI

Henüz yorum yapılmamış. İlk yorumu aşağıdaki form aracılığıyla siz yapabilirsiniz.

BİR YORUM YAZ